Dit offer was eenvoudig, doch groots.
[ Ook in Indie verdeelde zij haar zakgeld onder de koelies van wie zij vond dat die dat
meer nodig hadden (!) /vk ]
Welk mens ging vrijwillig op hongerrantsoen? Misschien wel een moeder voor haar
ondergedoken zoon.
Dat Anda in de georganiseerde illegale beweging ,,getrokken" werd, ligt voor de hand; dat zij daar voor een groot gedeelte huishoudelijk werk deed, is echt jammer, want dat
was nu juist iets wat haar niet lag.
Zij deed dit met plezier, het ging voor de goede zaak, doch dat dit voor haar ook een offer betekende, zal door verschillende van haar medewerkers niet begrepen zijn.
Wilt U haar in haar element zien? Ze schrijft artikels over Ethica en vermenigvuldigt ze
op de schrijfmachine. Ze tikt tot laat in de nacht.
Of ze zit met haar rug tegen de verwarming te dromen, Indisch kind, hield van warmte;
opgetrokken benen, armen daarom toe geslagen en dan na enige tijd verbreekt ze het
zwijgen. ''Ik wou, dat ik rijk was". (Ze had geen vrije beschikking over haar geld).
En dan komen stoute fantasieen over het huren van een groot huis om daar niets anders
dan onderduikers in te herbergen.
Een andere maal heeft ze het over haar toekomstplannen in Indie; ze wil daar in de
rimboe een ziekenhuis oprichten om de arme bevolking te helpen.
Weer een andere maal heeft ze het over huwelijksproblemen; vrije vogel die ze was,
was ze natuurlijk voorstander van het vrije huwelijk. Hierover hadden we wel eens pret,
want hoewel naief, was ze fanatiek hoor, ze wou zich niet door een huwelijk aan een
man onderwerpen of binden. Nu zoals wij haar op straat konden zien.
Ziet U haar daar lopen in haar schamele kleding en op haar afgetrapte schoenen, haar
eeuwige tas om de nek, een glimlach op haar gezicht?
Ze moet zeker aan wat prettigs denken, ze kan nog een mens helpen. Ze lacht niet om
de kleinzielige wereld om haar heen; anderen lachen wel om haar uiterlijk, niet wetende,
dat daar een van de grootste mensen loopt; want vrienden, helpen om te helpen, zonder
eigenbaat, zonder op eerbetoon te rekenen, is zeldzaam.
Om een eenvoudig voorbeeld te noemen. Wanneer zij nu nog leefde, zou zij een N.S.B.' er, die in nood verkeerde, zeker helpen; ik geloof zelfs, dat zij de menschen die haar gemarteld hebben, nog zou helpen, wanneer ze haar dat zouden vragen.
Haar vertrouwen in het goede van de mens was geweldig groot en haar gevoel voor
vrijheid en onafhankelijkheid, voor waarheid en rechtvaardigheid was zo sterk ontwikkeld
, dat zij zelden begrepen werd.
Met haar denkbeelden stond ze vaak alleen, ze kon het en toch had ze behoefte aan warme begrijpende harten.
27 December '44. 's avonds kwart over zeven, 4 brutale S.D.-mannen zitten thuis op haar te wachten, ze doorzoeken het huis intussen. Om acht uur komt Anda thuis, ze wordt met getrokken revolvers ontvangen en gefouilleerd. ''Die onnozele kerels denken, dat alleen terreur met terreur bestreden kan worden.
Ze houden iets in de hand omhoog om haar te laten zien. (Een vals persoonsbewijs?)
Ze herkent en impulsief als ze is, vliegt ze als een kat er op af. Een worsteling ontstaat, een vaas valt in scherven, met drie man overweldigen ze haar en leggen haar de handboeien aan, draaien............., ze krimpt ineen. ,,Nu rustig Katjang"........... ,,ja"
klinkt het zachtjes, het vuur is uit haar ogen verdwenen.
Naar het huis van bewaring.
De volgende dag na het verhoor, waaruit ze niets wijzer werden, zegt Anda, dat ze het zo koud heeft, of ze geen warmere cel voor haar hebben. ,,Zo, heb je het zo koud, we
zullen je de koudste cel geven die er is."
Nee, Anda kende haar beulen nog niet, door haar naiviteit en vertrouwen, gaf ze hen zelf een wapen in de hand, de koude.
Na 't volgende verhoor zag ik haar op blote voeten uit de verhoorkamer komen. Dit was
de laatste maal dat ik haar zag.
Het beschrijven van de martelingen, die Anda ondervond is niet verheffend. U kent ze:
Strafcel met en zonder onthouding van voedsel, afwisselend hete en koude baden, verhoor met gummiknuppel en politiehond enz.
Anda kan mishandeld worden, ze spreekt niet. ze is een heldin, ja ze tart ze zelfs: ,,Ik zeg niets, mijn kop gaat er toch af"' waarop prompt geantwoord wordt: ''Je kop gaat er
af, doch spreken zul je".
Ze heeft niet gesproken, ja toch, een naam noemde ze, vermoedende, dat die persoon ondergedoken was. Dit is erg, want nu werd het lijden in de cel vergroot........ het zelf-
verwijt.
Anda, die de zwakheden van een ander vergoelijkte, stelde aan zich zelf de hoogste,
allerhoogste eisen. En in haar lijden weet ze haar celgenoten nog te steunen.
Ben ik pedant, wanneer ik haar leven en lijden met dat van den Christus vergelijk?
De weg, dat zij haar kruis moest dragen, was lang, erg lang, doch het geschiedde met
een blij gemoed.
Onpractisch, hoor ik meerderen zeggen.
19 Maart wordt Anda weggehaald, wordt gebracht in de natuur buiten de stad, waar 't voorjaar de knoppen reeds ontbotten doet.
Een zeldzame bloem wordt daar vernietigd, door des Scheppers hand zo mooi gevormd,
gekleurd en van honing voorzien. Anda is niet meer.
Al is een landschap nog zo mooi, men geeft me palet en penseel, ik breng er niets
van terecht.
Daarom vrienden, die haar zelf niet gekend hebben, vervolmaak mijn gebrekkig schilderij met Uw fantasie, Anda is het waard.
Laat Anda's geest voortleven. Helpen om te helpen, zonder eigenbaat als achtergrond,
dat is het ware socialisme.
Dit alleen is de sleutel tot een betere samenleving.
Wanneer de mensen zich achter een ,,Socialisme" scharen uit eigen belang, kan dit
niet anders leiden dan tot onderdrukking en dictatuur, want de sterkste onder hen zal
zich naar voren dringen.............. uit eigenbelang.
Karel Hendriks.
"De Vonk" 1e jaargang. Extra nummer van Groningen. 1945.
.gif){kind=small}
